Auteur: Denktuinnl

Deze tekening is geen kaart van de wereld. Het is een poging om een glimp te geven van hoe mijn hoofd werkt. Jarenlang zocht ik naar woorden voor die manier van denken. Ik vond systeemdenken, complexiteitsdenken en scenario-denken. Maar telkens voelde het alsof ik een boom aanwees, terwijl ik eigenlijk het hele landschap bedoelde.

Misschien herken je het niet. Misschien denk jij juist in rechte lijnen, lijstjes of stappenplannen. Dat is niet beter of slechter. Maar als jij je ooit hebt afgevraagd waarom ik zoveel vragen stel, zoveel mogelijke routes zie of zelden verrast lijk door een onverwachte wending, dan begint het misschien hier.

Hoe langer ik hierover nadenk, hoe meer ik me realiseer dat ik niet alleen een landschap in mijn hoofd bouw. Ik maak voortdurend een mentale kaart van mogelijkheden, obstakels, zijpaden en verbindingen. Niet om de toekomst te voorspellen, maar om te begrijpen welke richtingen er bestaan. Toch zit mijn grootste verwondering ergens anders. Ik beweeg niet alleen dóór het landschap. Terwijl ik keuzes maak, verandert het landschap ook. En terwijl het landschap verandert, veranderen mijn keuzes.

Misschien is dit wel de reden dat ik zo van de natuur houd. Niet omdat zij mooi is, maar omdat zij mij voortdurend laat zien dat niets op zichzelf staat. Elke stap die ik zet, verandert het landschap een beetje. En ieder seizoen, iedere rivier, iedere storm verandert op zijn beurt weer de mogelijkheden die ik zie. Ik ben geen toeschouwer van het landschap. Ik ben er onderdeel van.

Misschien gaat landschapsdenken niet over het vinden van de juiste route. Misschien gaat het over het besef dat jij, het landschap en alle andere reizigers elkaar voortdurend beïnvloeden. Daardoor is de kaart nooit af. En misschien is dat juist het mooiste eraan.

Lange tijd dacht ik dat ik de wereld ingewikkelder maakte dan nodig was. Dat kreeg ik ook regelmatig terug. Ik stelde te veel vragen, dacht te ver vooruit of maakte iets “groter” dan het was. Daardoor ging ik geloven dat mijn manier van denken misschien wel de oorzaak was van de complexiteit die ik zag.

Toch begon daar steeds vaker iets te wringen. Want de complexiteit verdween niet als ik mijn vragen niet stelde. Ze bleef bestaan. Het enige verschil was dat niemand haar zag. Pas toen ik vragen begon te stellen, werden afhankelijkheden zichtbaar, ontstonden er nieuwe verbanden en kwamen mogelijke gevolgen aan het licht. Niet omdat mijn vragen die veroorzaakten, maar omdat ze er altijd al waren.

Misschien is dat wel hoe ik de wereld ervaar. Niet als een rechte weg van A naar B, maar als een landschap. Een landschap met bergen, rivieren, kruispunten, doodlopende paden en onverwachte doorsteekjes. Wanneer ik vragen stel, leg ik geen nieuwe wegen aan. Ik klim alleen een stukje hoger, waardoor ik meer van het landschap kan overzien. Soms ontdek ik een rivier die ik vanaf de grond niet kon zien. Soms blijkt een doodlopend pad toch een uitweg te hebben. En soms zie ik juist dat een route veel ingewikkelder is dan ik aanvankelijk dacht.

Dat is precies waarom ik zo’n sterke verwondering voel voor de natuur. Een bos is niet complex omdat wij het bestuderen. Het is complex. Elke boom, schimmel, insect, rivier en windvlaag beïnvloedt elkaar voortdurend. Hoe beter we kijken, hoe meer verbindingen we ontdekken. Onze observatie maakt het bos niet ingewikkelder; ze maakt onze kennis rijker.

Ik vraag me steeds vaker af of dat voor mensen, organisaties en gezinnen niet precies hetzelfde geldt. Misschien creëren nieuwsgierige vragen geen complexiteit. Misschien laten ze ons alleen een groter deel van het landschap zien. En misschien voelt dat soms ongemakkelijk, omdat we ineens beseffen hoeveel we eerder nog niet zagen.

Dat betekent niet dat iedere vraag gesteld moet worden of dat elk probleem eindeloos geanalyseerd moet worden. Het betekent voor mij vooral dat nieuwsgierigheid geen bedreiging hoeft te zijn. Ze is geen poging om iets ingewikkeld te maken. Ze is een uitnodiging om beter te begrijpen waar we ons eigenlijk bevinden.

Misschien is dat wel de reden dat ik zo graag vragen stel. Niet omdat ik op zoek ben naar meer complexiteit, maar omdat ik geloof dat een landschap pas echt begaanbaar wordt wanneer je kunt zien hoe de paden met elkaar verbonden zijn.

Wat als vragen de werkelijkheid niet ingewikkelder maken, maar ons simpelweg helpen om haar beter te zien?